Giải đáp hiểu nhầm: Có Nhật bình cho nam không?

Hiểu đúng về áo Nhật bình trong cổ phục Việt Nam

Vài năm gần đây, LIÊN HOA nhận được khá nhiều tin nhắn hỏi:

“Có Nhật bình cho nam không ạ?”
“Em muốn tìm Nhật bình nam nữ, bên mình có không?”

Và không chỉ riêng LIÊN HOA đâu, nhiều thương hiệu và cộng đồng yêu cổ phục khác cũng gặp câu hỏi tương tự.
Điều này đến từ một sự hiểu nhầm khá phổ biến – phần vì nhiều nơi quảng bá sai, phần vì thông tin trên mạng chưa được thống nhất.

Thật ra, “Nhật bình nam” không tồn tại trong lịch sử cổ phục Việt Nam.
Nhật bình vốn là dạng trang phục dành riêng cho nữ giới, xuất hiện trong thời Nguyễn – và là một trong những loại y phục quyền quý nhất của phụ nữ thời ấy.

Nhật bình – trang phục cao quý của phụ nữ triều Nguyễn

Áo Nhật bình là Thường phục của Thái hậu, Hoàng hậu, Công chúa, đồng thời cũng là triều phục cao quý nhất của các bậc Phi tần, Nữ quan và Mệnh phụ dưới thời nhà Nguyễn.

Nguồn gốc của Nhật bình bắt đầu từ áo Phi Phong của thời nhà Minh (Trung Quốc), được nhà Nguyễn tiếp thu và cải cách, tạo nên những nét đặc trưng riêng.

Điểm đặc trưng nhất của áo Nhật bình chính là phần cổ áo hình chữ nhật to bản, có nút cố định, khi mặc vào sẽ tạo thành một hình chữ nhật trước ngực – và đó cũng là lý do cho tên gọi “Nhật bình”

Với mỗi địa vị khác nhau trong cung đình, màu sắc, họa tiết áo cũng được quy định riêng – thể hiện rõ cấp bậc của người mặc.

Vì vậy, áo Nhật bình chỉ dành cho nữ giới, và không có “Nhật bình nam” trong hệ thống trang phục truyền thống Việt Nam.

Vậy nam giới mặc gì để phù hợp với nữ giới mặc Nhật bình?

1. Áo Tấc (áo ngũ thân tay thụng) – là sự lựa chọn hàng đầu và phù hợp nhất

Áo ngũ thân tay thụng, hay còn gọi là “áo tấc” – là loại lễ phục cổ đứng 5 thân, tay thụng - ra đời năm 1744, sau cải cách trang phục Đàng Trong của chúa Nguyễn Phúc Khoát. Áo tấc được sử dụng trong các dịp lễ trang trọng cho cả phái nam và phái nữ, từ tầng lớp Quốc chủ đến thường dân.

Áo cho nam có cổ cao, thẳng và vuông. Áo có 5 nút, thường làm bằng đồng hoặc các loại ngọc, bao gồm 1 nút ở cổ, 1 nút ở vai và 3 nút bên hông tạo thành hình chữ Quảng (广). Áo được cấu tạo từ 5 mảnh vải ráp lại với nhau, đường nối giữa 2 thân gọi là đường trung phùng. Áo ngũ thân không bó sát người mà rộng rãi, tà áo càng xuống dưới càng xòe ra, đuôi tà áo cong chứ không thẳng.

2. Áo ngũ thân tay chẽn – là sự lựa chọn tiếp theo

Áo ngũ thân tay chẽn ra đời cùng thời với áo Tấc - sau cải cách trang phục Đàng Trong của chúa Nguyễn Phúc Khoát. 

Khác với áo Tấc có tay áo thụng và thường chỉ dùng trong các dịp lễ trang trọng, áo ngũ thân tay chẽn có ống tay hẹp, dài đến cổ tay – được sử dụng cho cả nam và nữ, thuộc mọi tầng lớp trong xã hội, từ những dịp lễ đến đời sống thường ngày.

Có thể xem đây là “chiếc áo quốc dân” của người Việt thời bấy giờ, và cũng là tiền thân của áo dài hiện đại ngày nay.